Satış büyüdü, kasa neden boş? KOBİ’de stok ve tahsilat hesabı
Kârlı satış yapmak, kasanın her gün rahat olacağı anlamına gelmez. Ürün stokta beklerken ve müşteri vadeli öderken işletme para bağlar. FinRateX, stok–alacak–borç hesabını tek bir örnekte açıklıyor.
Bu haberde
Varsayımsal işletme sermayesi
Durağan faaliyet, tamamı vadeli satış ve alış; vergi ve diğer kalemler hariç.
| Kalem | Ortalama tutar | Süre hesabı |
|---|---|---|
| Stok | 450.000 TL | 45 gün × 10.000 TL maliyet |
| Ticari alacak | 450.000 TL | 30 gün × 15.000 TL satış |
| Ticari borç | 250.000 TL | 25 gün × 10.000 TL alış |
Kâr ile kasayı ayıran üç bekleme süresi
Kârlı bir satışın parası kasaya hemen girmez. Ürün önce stokta bekler, satılır, ardından müşteri ödemesi tahsil edilir. Tedarikçinin ödeme günü daha erkense işletme aradaki süreyi finanse etmek zorundadır. Bu nedenle satış ve kâr artarken nakit sıkışabilir. Hesabı üç kalem üzerinden kurabilirsiniz: stokta bağlı para, müşteriden alacak ve tedarikçiye borç.
Örnekte 50 gün nasıl bulunuyor?
Varsayımsal işletmede ürün stokta 45 gün beklesin, müşteri 30 günde ödesin ve tedarikçi 25 gün vade versin. Nakit dönüşüm döngüsü 45 + 30 − 25 = 50 gündür. Bu bir sektör hedefi değil, örneğin sonucudur. Ortalama tahsilat süresinin 30 gün olması da her müşterinin tam otuzuncu gün ödeme yaptığı anlamına gelmez.
50 gün neden doğrudan 500 bin TL değildir?
Örnekte günlük satış 15.000 TL, günlük satış maliyeti ve alış 10.000 TL olsun. Ortalama stok 45 × 10.000 = 450.000 TL; alacak 30 × 15.000 = 450.000 TL; ticari borç 25 × 10.000 = 250.000 TL olur. Bu üç kalemin neti 650.000 TL’dir. Döngüdeki 50 günü tek bir günlük maliyetle çarparak 500.000 TL bulmak bu örnekte doğru tutarı vermez: alacak satış bedeliyle, stok ve borç ise örnekteki maliyet/alış bedeliyle hesaplanmıştır. Kâr marjı yüzünden bütün günleri aynı parasal bazla çarpmak yanıltır.
Müşteri on gün geç öderse
Diğer koşullar değişmeden müşteri vadesi 30 günden 40 güne uzarsa alacak 450.000 TL’den 600.000 TL’ye çıkar. Kasaya girmesi beklenen 150.000 TL daha müşteride kalır. Yeni bir makine alınmasa, üretim artmasa bile bu gecikme işletmenin finansman ihtiyacını büyütür. Satışın kârlı olması, ödeme günündeki nakit açığını tek başına kapatmaz.
Satış artışını bütçeye doğru taşıyın
Satışlar büyürken stok ve vadeler aynı kalıyorsa işletme daha fazla para bağlayabilir. Bu nedenle yalnız gelir tablosuna değil, tahsilat ve ödeme takvimine de bakmak gerekir. Fatura kesilen tutarla tahsil edilen tutarı ayrı takip edin. Sezonluk bir işletmede tek bir ayın stokunu bütün yılın satış hızına bölmek de yanlış izlenim verebilir; karşılaştırılan dönem ve ortalamalar uyumlu olmalıdır.
Bu örneğe hangi kalemler dahil değil?
650.000 TL yalnız stok, ticari alacak ve ticari borcun netidir; toplam kredi ihtiyacı değildir. Vergi, ücret, kira, kredi ödemesi, avanslar ve kasada tutulacak güvenlik payı ayrıca hesaba katılır. Kendi bütçenizi kurarken bu kalemleri tahsilat ve ödeme günleriyle birlikte ekleyin. Toplamda dengeli görünen bir ayın içinde bile geçici nakit açığı oluşabilir.