Kur tek bir haberle açıklanmaz
Dolar/TL, iki para biriminin göreli fiyatıdır. Bu nedenle yalnız Türkiye’deki gelişmeleri değil, ABD doları ve küresel finansman koşullarını da taşır. Faiz kararı, enflasyon verisi veya siyasi haber aynı gün öne çıkabilir; fakat fiyat çoğu zaman daha önce oluşmuş beklentileri de içerir. Sağlıklı okuma, “kur neden yükseldi?” sorusunu tek nedene bağlamak yerine faiz, enflasyon beklentisi, döviz akımı, risk primi ve küresel dolar kanallarını birlikte izler. Gün içi hareketin nedeni ile birkaç aylık eğilimin nedeni de aynı olmayabilir.
Nominal faiz değil beklenen reel getiri önemlidir
TL faizinin seviyesi tek başına yeterli değildir. Yatırımcı, vade boyunca beklenen enflasyonu, vergi ve maliyeti, kur riskini ve benzer ülkelerdeki getirileri karşılaştırır. Basitleştirilmiş bir örnekte yıllık net TL getirisi %35, aynı dönem için beklenen enflasyon %30 ise yaklaşık değil, kesin bileşik hesapla beklenen reel getiri 1,35 / 1,30 − 1 = %3,85 olur. Beklenti %40’a çıkarsa aynı nominal getiri yaklaşık −%3,57 reel sonuca döner. Bunlar piyasa tahmini değil, ilişkinin yönünü gösteren senaryolardır.
| Kanal | İzlenen veri | Tek başına ne söylemez? |
|---|---|---|
| TL faizleri | Politika faizi, piyasa faizi, beklenen enflasyon | Kurun kesin yönünü |
| Döviz akımı | Cari denge, turizm, ihracat ve ithalat ödemeleri | Gün içi fiyatı |
| Risk primi | Tahvil getirileri, ülke riski, küresel oynaklık | Kalıcı değerlemeyi |
| Küresel dolar | Dolar endeksleri, Fed ve ABD faizleri | Türkiye’ye özgü nedeni |
Döviz arzı ve talebi hangi kanallardan gelir?
İhracat, turizm gelirleri, doğrudan yatırım ve dış borçlanma ülkeye döviz getirebilir. İthalat ödemeleri, dış borç geri ödemeleri, kâr transferleri ve yerleşiklerin portföy tercihi döviz talebi yaratabilir. Cari açık veya fazla bu akımların önemli bir özetidir ancak zamanlama ayrıntısını vermez. Bir şirketin ay sonu ödemesi, kamunun borç servisi ya da mevsimsel turizm geliri kısa dönemli dengeyi etkileyebilir. Rezerv değişimini de tek başına “alım” veya “satım” diye yorumlamadan önce değerleme, swap ve diğer bilanço kalemlerini ayırmak gerekir.
100.000 TL’lik kur senaryosu nasıl kurulur?
100.000 TL’nin 32,00 kurundan dolara çevrildiğini varsayalım; masraf ve makas yoksa 3.125 dolar alınır. Dönem sonunda kur 35,20 olduğunda TL karşılığı 110.000 TL, nominal değişim %10’dur. Fakat gerçek işlemde alış ve satış kuru farklıdır. Başlangıçta %1, bitişte %1 makas varsayılırsa alınabilen döviz azalır ve bozdurma fiyatı gösterge kurun altında kalır; sonuç yaklaşık 107.811 TL’ye iner. Vergi, saklama maliyeti ve faiz getirisi örneğe dahil değildir. Bu yüzden ekrandaki kur değişimi yatırımcının net getirisi değildir.
Veriyi tarihle ve aynı sıklıkla karşılaştırın
Günlük kurla aylık enflasyonu, yıllık faizle bir haftalık kur hareketini doğrudan karşılaştırmak yanıltıcıdır. Aynı başlangıç ve bitiş tarihlerini, aynı saat dilimini ve aynı fiyat türünü kullanın. TCMB EVDS serilerinde alış, satış ve gösterge niteliğindeki farklı kurlar bulunabilir; hangi seriyi kullandığınızı yazın. Kur yükselişi ihracatçı için otomatik kazanç, ithalatçı için otomatik zarar anlamına gelmez: döviz geliri, ithal girdi, borç para birimi, vade ve riskten korunma pozisyonu şirket sonucunu belirler.
İlgili piyasa sayfaları ve araçlar
Kaynaklar ve ileri okuma
Sayısal örnekler açıklama amacıyla kurulmuş senaryolardır; şirket verisi, banka teklifi veya güncel vergi oranı değildir.
Bu içerik genel bilgilendirme ve finansal eğitim amaçlıdır. Kişisel yatırım tavsiyesi, alım veya satım önerisi değildir.