BIST 100 bir piyasa göstergesidir
BIST 100, Borsa İstanbul’da seçilmiş 100 payın performansını izleyen bir endekstir. İçeriği ve hesaplama yöntemi Borsa İstanbul kurallarına tabidir; listedeki şirketler ve ağırlıkları zamanla değişebilir. Endeksin puanı bir hisse fiyatı, TL tutarı veya şirketlerin ortalama fiyatı değildir. Endekse doğrudan pay satın alır gibi yatırım yapılmaz; onu izleyen ürünler kendi koşullarıyla işlem görür. Bir yatırım ürününü karşılaştırmadan önce hangi endeksi, hangi para birimini ve hangi getiri türünü izlediğini belirleyin.
Endeks yükselirken neden çok sayıda hisse düşebilir?
Ağırlıklı bir endekste bütün paylar eşit etki yaratmaz. Basitleştirilmiş, üç hisseli varsayımsal bir sepette ağırlıklar %50, %30 ve %20 olsun. Günlük getiriler sırasıyla +%4, −%2 ve −%3 ise toplam değişim yaklaşık +%0,8’dir: 2 − 0,6 − 0,6. Üç şirketin ikisi düşmesine rağmen sepet yükselmiştir. Bu örnek BIST’in gerçek bileşimi değildir; ağırlığın etkisini anlatır. Endeks yönünün yanında yükselen/düşen pay sayısı, sektör dağılımı ve hareketi taşıyan şirketleri de inceleyin.
| Ölçüm | Yanıtladığı soru | Eksik kalan unsur |
|---|---|---|
| TL fiyat endeksi | Pay fiyatları TL olarak nasıl değişti? | Temettülerin yeniden yatırımı |
| Getiri endeksi | Temettü etkisiyle performans ne oldu? | Yatırımcının ücret ve vergileri |
| Döviz bazlı getiri | Başka para biriminde değer nasıl değişti? | Kişisel işlem kuru ve maliyeti |
| Reel getiri | Satın alma gücü ne kadar değişti? | Kişinin farklı tüketim sepeti |
Fiyat, temettü ve para birimi ayrımı
Fiyat endeksi ile getiri endeksi nakit temettüyü aynı şekilde ele almaz; getiri endeksi temettü etkisini hesaplamaya dahil eder. Dolayısıyla temettü dahil portföy performansını yalnız fiyat endeksiyle karşılaştırmak yanıltabilir. Para birimi de sonucu değiştirir: varsayımsal TL getiri %20, aynı dönemde dolar/TL artışı %25 ise dolar bazlı brüt değişim 1,20 ÷ 1,25 − 1 = −%4’tür. Bu hesap işlem maliyeti içermez. Karşılaştırılan iki serinin başlangıç günü, bitiş günü ve temettü yaklaşımı aynı olmalıdır.
Rekor puan ile satın alma gücü aynı ölçüm değildir
Endeksin önceki nominal zirvesini aşması tek başına yatırımcının reel kazanç sağladığını göstermez. Örneğin aynı dönemde portföy %30, fiyatlar genel düzeyi %25 artmışsa reel getiri 1,30 ÷ 1,25 − 1 = %4’tür. Aradaki beş puan yaklaşık bir farktır, doğru bileşik hesap değildir. Ayrıca resmî enflasyon sepeti kişisel harcama dağılımınızdan farklı olabilir. Uzun dönemli bir grafik okunurken temettü, kur, enflasyon ve yatırımcının nakit giriş-çıkışlarını birbirine karıştırmamak gerekir.
Endeksi izleyen üründe ayrıca ne incelenir?
Bir fon veya borsa ürünü endeksi hedeflese de giderler, nakit tutulması, işlem zamanı ve portföy uygulaması nedeniyle aynı getiriyi üretmeyebilir. Karşılaştırma ölçütünü ürün belgesinden okuyun; yalnız adındaki “BIST” ifadesine güvenmeyin. Ağırlıkların güncel tarihini kontrol edin ve endeks değişikliğinin kendi kendine şirket değerlemesi olmadığını hatırlayın. Günlük bir hareketi açıklamak için tek bir hisse örneği yerine katkı dağılımı kullanın. Endeks yararlı bir referanstır; tek başına ucuzluk, güvenlik veya gelecek getiri ölçüsü değildir.
İlgili piyasa sayfaları ve araçlar
Kaynaklar ve ileri okuma
Sayısal örnekler açıklama amacıyla kurulmuş senaryolardır; şirket verisi, banka teklifi veya güncel vergi oranı değildir.
Bu içerik genel bilgilendirme ve finansal eğitim amaçlıdır. Kişisel yatırım tavsiyesi, alım veya satım önerisi değildir.