Reel faiz hangi soruya cevap verir?
Hesabınızdaki paranın artması ile o parayla alınabilecek mal ve hizmetlerin artması farklı sonuçlardır. Nominal faiz sözleşmedeki para cinsinden kazancı, reel faiz ise fiyat değişimi dikkate alındıktan sonraki alım gücü değişimini anlatır. Reel getiri kavramı daha geniştir: fon, hisse veya altın gibi faiz ödemeyen araçların toplam kazancı da enflasyondan arındırılabilir. Bir yatırımın reel kazancı hesaplanırken yalnızca kupon veya dağıtım değil, dönem sonu değeri ve alınan nakit akışları da dikkate alınmalıdır.
Kesin hesap ve yaklaşık hesap
Aynı dönem için kesin reel getiri formülü (1 + net nominal getiri) / (1 + enflasyon) − 1 şeklindedir. Yüzdeleri önce ondalık sayıya çevirin. %30 getiri ve %25 enflasyon örneğinde 1,30 / 1,25 − 1 = %4 bulunur; 30 − 25 = 5 puan işlemi yaklaşık yöntemdir ve burada sonucu fazla gösterir. Enflasyon yükseldikçe bu fark önem kazanır. Formül gerçekleşmiş sonuçları karşılaştırır; gelecekteki fiyat düzeyini ya da yatırım kazancını tahmin etmez.
| Varsayım | Dönem sonu nominal tutar | Başlangıç alım gücüyle değer | Reel getiri |
|---|---|---|---|
| %30 net getiri, %25 enflasyon | 130.000 TL | 104.000 TL | %4,00 |
| %30 net getiri, %40 enflasyon | 130.000 TL | 92.857,14 TL | −%7,14 |
| %20 net getiri, %25 enflasyon | 120.000 TL | 96.000 TL | −%4,00 |
100.000 TL gerçekte neye dönüşür?
Tablodaki oranlar güncel piyasa verisi veya banka teklifi değildir. Bir dönem boyunca net %30 kazanç sağlayan 100.000 TL, nominal olarak 130.000 TL olur. Aynı dönemde fiyatlar %25 artmışsa başlangıçtaki sepet artık 125.000 TL tutar. Bakiyenin başlangıç fiyatlarıyla değeri 130.000 / 1,25 = 104.000 TL’dir. Enflasyon %40 olsaydı aynı nominal bakiye başlangıç alım gücüyle 92.857,14 TL’ye karşılık gelirdi. Kazanç pozitif olsa bile alım gücü azalmış olurdu.
Vade, kesinti ve para birimi aynı olmalı
Bir aylık kazancı yıllık enflasyonla karşılaştırmak hatalıdır. Başlangıç ve bitiş aylarına ait uygun fiyat endekslerinin oranını kullanın; açıklanan son yıllık enflasyon, yatırımınızın vadesine otomatik olarak uymaz. Vergi ve ayrıca ödenen ücretler varsa nominal kazancı önce netleştirin. Tabloda net oran verildiği için ikinci bir kesinti uygulanmamıştır. Döviz yatırımını TL alım gücüyle değerlendirecekseniz dönem başı ve sonu kur dönüşümünü de hesaba katın. Dönem içinde ek para yatırılması basit iki bakiye hesabını bozar.
Beklenen reel faiz ile gerçekleşen sonuç
Gelecek bir vade için enflasyon beklentisi kullanılırsa çıkan reel oran da beklentidir. Gerçekleşen enflasyon farklı olduğunda sonuç değişir. Ayrıca genel tüketici fiyat endeksi ortalama bir sepeti temsil eder; kira, eğitim veya ithal mal ağırlığı yüksek kişisel harcamalarınızın artışı farklı olabilir. Reel getiri tablosu ürünün kredi riskini, likiditesini veya anapara güvencesini ölçmez. Karşılaştırmada bu özellikleri ayrı sütunlarda tutmak, yüksek görünen bir reel oranı tek başına ürün seçimine dönüştürmeyi önler.
İlgili piyasa sayfaları ve araçlar
Kaynaklar ve ileri okuma
Sayısal örnekler açıklama amacıyla kurulmuş senaryolardır; şirket verisi, banka teklifi veya güncel vergi oranı değildir.
Bu içerik genel bilgilendirme ve finansal eğitim amaçlıdır. Kişisel yatırım tavsiyesi, alım veya satım önerisi değildir.